Συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα απέναντι στις υψηλές τιμές ενέργειας ζητούν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που δημοσιοποιήθηκαν στη μία τα ξημερώματα ώρα Βελγίου (στις δύο ώρα Ελλάδας).
Οι ηγέτες στηρίζουν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πλέον εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους. Παράλληλα, την καλούν να εξετάσει και, όπου χρειάζεται, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει την κρίσιμη σημασία της αντιμετώπισης των υψηλών τιμών ενέργειας. Οι ηγέτες συζήτησαν τις επιπτώσεις του τρέχοντος γεωπολιτικού πλαισίου στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις τιμές ενέργειας και καυσίμων, καθώς και τον αντίκτυπο στους πολίτες, ιδίως στους πιο ευάλωτους, στη βιομηχανία και στην οικονομία ευρύτερα. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο κείμενο, η τρέχουσα κατάσταση «απαιτεί επειγόντως συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση» με μέτρα που θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους και θα διαφυλάσσουν την Ενιαία Αγορά.
Εκτός από την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, οι ηγέτες χαιρετίζουν την πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ, καθώς και να αναλάβει πρωτοβουλίες για τη συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας σε εθελοντική βάση. Θετικά υποδέχονται επίσης την πρόταση της Επιτροπής για την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που προβλέπει ο Κανονισμός για το μεθάνιο.
Αγορά άνθρακα και ενεργειακή μετάβαση
Στο σκέλος της αγοράς άνθρακα, οι ηγέτες καλούν τους συννομοθέτες, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής διακύμανσης των τιμών. Ταυτόχρονα, ζητούν από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων του δεύτερου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), ιδίως ως προς τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες ασφαλείας που προβλέπει.
Με φόντο την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) και με στόχο τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει ότι πρέπει να διασφαλιστεί επειγόντως μια εύρυθμη, διαφανής και προβλέψιμη αγορά άνθρακα. Οι ηγέτες ζητούν αποτελεσματική προστασία από τη διαρροή άνθρακα, μικρότερη μεταβλητότητα στην τιμή του άνθρακα και μετριασμό της επίδρασής της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Επιμένουν ωστόσο ότι πρέπει να διατηρηθεί ο ουσιαστικός ρόλος του ETS στην κλιματική και ενεργειακή μετάβαση, μέσω ενός σήματος τιμής που διαμορφώνει η αγορά και που κινητοποιεί επενδύσεις και καινοτομία.
Σε διεθνές επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει τη σημασία διεθνώς συντονισμένων μέτρων για τη σταθεροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και ζητεί απρόσκοπτο εμπόριο ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων μεταξύ χωρών εταίρων.
Οι ηγέτες υπενθυμίζουν, τέλος, την επιτακτική ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση της ΕΕ από τις ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων. Όπως σημειώνεται στα συμπεράσματα, η ενεργειακή μετάβαση «παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική» για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, τη διαρθρωτική μείωση των τιμών ενέργειας και την παραγωγή της καθαρής, άφθονης και εγχώριας ενέργειας που θα χρειαστεί η οικονομία του μέλλοντος. Ο δρόμος που περιγράφεται περνά από την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών και πηγών χαμηλών εκπομπών άνθρακα, δικτύων και αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και από την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης.
Πρώτη εκτίμηση και παρασκήνιο
Σε πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για διατύπωση συμβιβασμού και όχι για δεσμευτική εντολή. Στην ουσία λέει δύο πράγματα. Πρώτον, ότι δεν θα υπάρξει ένα ενιαίο μέτρο για όλους. Δεύτερον, ότι η Κομισιόν, όταν σχεδιάσει κάτι νέο, πρέπει να λάβει υπόψη ότι το ενεργειακό κόστος διαφέρει πολύ από χώρα σε χώρα. Η προσθήκη στις διαφορές στις τιμές ρεύματος είναι το κρίσιμο σημείο.
Γιατί μπήκε στο κείμενο;
Όπως επισημαίνει το ertnews, η Σύνοδος ήταν βαθιά διχασμένη στην ενέργεια. Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο υποστήριξε ότι η ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν λειτουργεί. Επικαλέστηκε περιφερειακές αποκλίσεις από € 50-60 ανά μεγαβατώρα σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ έως πολύ πάνω από € 100 σε άλλες. Η Ιταλία στήριξε τις τέσσερις χώρες του Βίζεγκραντ στο αίτημα να αναβληθεί το ETS2 έως το 2030, ενώ Ρώμη και Στοκχόλμη βρέθηκαν σε αντίθετα στρατόπεδα στη διαπραγμάτευση των συμπερασμάτων. Προ του κινδύνου η Σύνοδος να λήξει χωρίς κοινά συμπεράσματα για το θέμα η αναφορά στις διαφορές τιμών είναι μια παραχώρηση προς τις χώρες με τις ακριβότερες αγορές. Το αντίβαρο βρίσκεται στην ίδια πρόταση, στην αναφορά για «διαφύλαξη της Ενιαίας Αγοράς», καθώς αυτή η φράση απευθύνεται σε όσους φοβούνται ότι οι εθνικές ενισχύσεις στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
Τι σημαίνει στην πράξη;
Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, το μόνο έκτακτο μέτρο με άμεσο αντίκτυπο στις τιμές είναι οι κρατικές ενισχύσεις, μέσω της παράτασης του Προσωρινού Πλαισίου. Δηλαδή η βραχυπρόθεσμη στήριξη θα βγει κυρίως από εθνικούς προϋπολογισμούς, μέσα σε ευρωπαϊκούς κανόνες. Άρα θα εξαρτηθεί από το δημοσιονομικό περιθώριο κάθε κυβέρνησης. Ωστόσο, η πρόσκληση προς την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει μέτρα «όπου χρειάζεται», χωρίς προθεσμία και χωρίς συγκεκριμένο εργαλείο.
Την ίδια λογική βλέπουμε και στο ETS2. Οι χώρες του Βίζεγκραντ ζητούσαν από την Κομισιόν να επανεξετάσει τον σχεδιασμό του συστήματος, τις δικλίδες ασφαλείας και το χρονοδιάγραμμα, με αναβολή έως το 2030. Τα συμπεράσματα κρατούν τον σχεδιασμό και τις δικλίδες, όχι όμως το χρονοδιάγραμμα και την αναβολή, καθώς η αναβολή δεν θα συγκέντρωνε την απαιτούμενη ομοφωνία.
Η ελληνική πλευρά πήρε ό,τι ζήτησε
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει ότι θα ζητήσει από την Κομισιόν πρόσθετες προτάσεις, πέρα από όσες έχουν ήδη κατατεθεί. Είχε, επίσης, ζητήσει συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση αντί να βασίζεται κανείς μόνο σε εθνικά μέτρα. Το κείμενο του δίνει και τα δύο, τουλάχιστον ως διατύπωση.
Ακόμη, Ιταλία και Ελλάδα είχαν ζητήσει να επιτραπούν πρόσθετες δαπάνες χωρίς κίνδυνο διαδικασιών επί παραβάσει, λόγω των έκτακτων συνθηκών. Καίτοι δεν υπάρχει ρητή αναφορά σε δημοσιονομική ευελιξία οι «ιδιαιτερότητες της χώρας» θα δώσουν τη δυνατότητα για λήψη μέτρων στο αναγκαίο εύρος για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Μένει να δούμε τις νέες προτάσεις της Επιτροπής και τα «εργαλεία» που θα ενεργοποιήσει η κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους, όπως για παράδειγμα την έκταση της ηλεκτροκίνησης ή και την δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικούς αντιδραστήρες που διαθέτουν αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ.
