Η μάχη για τη διαδοχή του Χαλίφα Χαφτάρ στην ανατολική Λιβύη, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η αλλαγή σκυτάλης στην Βουλή των Αντιπροσώπων και τα σχέδια των Αμερικανών για επανένωση της χώρας, περιπλέκουν το πεδίο για την ελληνική κυβέρνηση που επιδιώκει να αδρανοποιήσει το ανυπόστατο και παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Σε μια δραματική εξέλιξη των τελευταίων ημερών, στις 6 Οκτωβρίου η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης απομάκρυνε από την προεδρία έπειτα από 12 χρόνια τον 82χρονο Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος υπήρξε συνομιλητής του Χαλίφα Χαφτάρ, καθώς κατάγονται από την ίδια φυλή και αποτελούσε ανάχωμα στα σχέδια της Τουρκίας στη χώρα και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο Σάλεχ θεωρούνταν ισχυρός υποστηρικτής των ελληνικών θέσεων για την κατάργηση του τουρκολιβυκού μνημονίου με το οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να αρπάξει θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η Αθήνα έχει κυριαρχικά δικαιώματα και να προωθήσει την παράνομη επιχειρηματολογία ότι δήθεν τα νησιά δεν έχουν επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες, υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Δεν θα αποδεχθώ ποτέ το τουρκολιβυκό μνημόνιο, είχε δηλώσει στο παρελθόν ο Αγκίλα Σάλεχ.
Επισήμως, η εξήγηση που δόθηκε για την αντικατάσταση του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης ήταν ότι υπήρξε σημαντική δυσαρέσκεια των βουλευτών για «αρκετά λάθη» του Σάλεχ. «Προσπαθήσαμε να έρθουμε σε επαφή με την ηγεσία για να επιλύσουμε αυτά τα ζητήματα, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Μεταξύ αυτών των λαθών ήταν και αποφάσεις που ελήφθησαν χωρίς να ζητηθεί η γνώμη των βουλευτών», είπε στο Reuters ο βουλευτής, Τζεμπρί Οχεϊντά. Ο Σάλεχ επιχείρησε να ακυρώσει τις διαδικασίες και την ψηφοφορία σε βάρος του χωρίς επιτυχία.
Υπουργείο Εξωτερικών
Το παρασκήνιο της απομάκρυνσης και η διαδοχή Χαφτάρ
Ο Σάλεχ, ο οποίος κατάγεται από την ίδια φυλή με τον Χαφτάρ, θεωρούνταν ένας ακλόνητος σύμμαχος του στρατηγού της ανατολικής Λιβύης. Τα ηγετικά κλιμάκια στην ανατολική Λιβύη στηρίζονταν μέχρι σήμερα έντονα στον ρόλο της Βουλής, η οποία έχει την έδρα της στη Βεγγάζη.
Η απομάκρυνσή του εκτιμάται ότι έγινε στο πλαίσιο των εσωτερικών ανταγωνισμών στο περιβάλλον του Χαφτάρ και των σχεδίων για την διαδοχή του. «Ο Αγκίλα Σάλεχ φαίνεται να είναι το τελευταίο θύμα της προσπάθειας του Σαντάμ Χάφταρ να συγκεντρώσει την εξουσία λήψης αποφάσεων στην ανατολική Λιβύη και να επιβάλει με βίαιο τρόπο την ανάληψη πολιτικού ρόλου», είπε στο Al Jazeera ο Εμαντεντίν Μπάντι, αναλυτής στην βρετανική «δεξαμενή σκέψης» Chatham House.
«Δεν επρόκειτο για έναν συνηθισμένο κοινοβουλευτικό ανασχηματισμό. Ήταν στοχευμένη, συστηματική εκκαθάριση του πεδίου. Καθώς ο γηραιός στρατάρχης προετοιμάζεται για μια γενεαλογική αλλαγή, η οικογένεια Χάφταρ αποδομεί συστηματικά κάθε ανεξάρτητη πολιτική υποδομή που θα μπορούσε να αμφισβητήσει τη δυναστική διαδοχή της», έγραψε στους Times of Israel ο πολιτικός αναλυτής, Αμίν Γιανούμπ με έδρα το Μαρόκο.
Φαίνεται ότι η «αρχιτεκτονική» στο στρατόπεδο της ανατολικής Λιβύης αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς. Ο Αγκίλα Σάλεχ αν και ήταν σύμμαχος του Χαφτάρ δεν ήταν υπό τον απόλυτο έλεγχο της οικογένειάς του. Διατηρούσε τα δικά του δίκτυα στις λιβυκές φυλές και στο διπλωματικό πεδίο. Σε μία κατακερματισμένη Λιβύη ήταν ένας σημαντικός και υπολογίσιμος παίκτης.
Στον δρόμο για την διαδοχή του Χαφτάρ το προβάδισμα έχει ο γιος του Σαντάμ Χαφτάρ ο οποίος μπορεί να ελέγχει πλήρως τα στρατεύματα της ανατολικής Λιβύης αλλά θέλει να έχει τον πρώτο λόγο και στο πολιτικό πεδίο. Θεωρείται βέβαιο ότι δεν θα επιθυμούσε μία Βουλή η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει έναν εν δυνάμει πόλο αμφισβήτησης της εξουσίας του.
AP
Ο αντικαταστάτης και το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ο προβληματισμός για τις εξελίξεις που θα φέρει η αλλαγή στην ανατολική Μεσόγειο είναι έντονες αν ληφθεί υπόψη το βιογραφικό του νέου προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων. Τον Σάλεχ διαδέχθηκε ο πολιτικός μηχανικός, Αλ Σαλχίν Αμπντελναμπί αλ Ομπεϊντί, ο οποίος διατηρούσε διάφορα πόστα στη Βουλή και εκπροσωπεί την πόλη του Τομπρούκ.
Η εκτίμηση είναι ότι δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο που απλώς θα εκτελεί εντολές αφού υπήρξε πρόεδρος της επιτροπής της Τουρκο-Λιβυκής Φιλίας της Βουλής των Αντιπροσώπων. Παραδοσιακά η ανατολική Λιβύη έβλεπε με πολύ επιφύλαξη έως και εχθρότητα την προσέγγιση με την Τουρκία και απέρριπτε την επικύρωση του παράνομου τουρκο-λιβυκού μνημονίου του 2019, το οποίο έχει υπογράψει η κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ωστόσο το να τοποθετείται επικεφαλής της Βουλής ένας άνθρωπος με στενές σχέσεις με την Άγκυρα δημιουργεί ερωτήματα ως προς το εάν πρόκειται να αλλάξει η στάση των ηγετών της ανατολικής Λιβύης έναντι της προσέγγισης με την Τουρκία και εάν θα προχωρήσει η επικύρωση της Βουλής στο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο.
Να σημειωθεί ότι τον περασμένο Ιούλιο ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν συναντήθηκε στην Άγκυρα με τον στρατηγό Σαντάμ Χαφτάρ καθώς η Τουρκία αναζητεί νέους διαύλους επικοινωνίας και με ισχυρούς παίκτες που θα μπορούσαν να διαμορφώσουν τις εξελίξεις.
Ταυτόχρονα συνεχίζονται οι προσπάθειες για την επανένωση της χώρας με την μεσολάβηση της Αποστολής Υποστήριξης των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη (UNSMIL) και την πρωτοβουλία «4+4». Από την πλευρά της η Ουάσινγκτον προωθεί ένα ξεχωριστό σχέδιο επανένωσης για τη Λιβύη υπό την ηγεσία του πεθερού και ανώτερου συμβούλου του Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος.
