Η Ελλάδα επιχειρεί να γυρίσει σελίδα στη διαχείριση του νερού, αφήνοντας πίσω τη λογική των έκτακτων µέτρων και των αποσπασµατικών παρεµβάσεων.
Την ώρα που η πίεση στα υδατικά αποθέµατα εντείνεται και τα δίκτυα δοκιµάζονται, το βάρος µετατοπίζεται από την αντιµετώπιση κάθε νέας κρίσης σε έναν ενιαίο σχεδιασµό για την προστασία, τη διαχείριση και την αξιοποίηση των υδατικών πόρων. Στην καρδιά αυτής της αλλαγής βρίσκεται η νέα Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η οποία επιχειρεί να ενώσει τα κοµµάτια ενός κατακερµατισµένου τοπίου. Με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) σε ρόλο µαέστρου, οι έως σήµερα διάσπαρτες παρεµβάσεις επιχειρείται να αποκτήσουν κοινό ρυθµό και ενιαία κατεύθυνση. Με παρεµβάσεις άνω των 600 εκατ. ευρώ, ο «χάρτης» της ύδρευσης αλλάζει σε δύο παράλληλα επίπεδα. Την ώρα που εξελίσσεται η πανελλαδική «σκυταλοδροµία» των νέων έργων, το ΥΠΕΝ προωθεί και τη µεγαλύτερη θεσµική αναδιάρθρωση των τελευταίων ετών στη διαχείριση του νερού. Το νοµοσχέδιο που έχει κατατεθεί στη Βουλή επανακαθορίζει τα όρια και τις αρµοδιότητες των παρόχων, διευρύνει τον ρόλο της ΕΥ∆ΑΠ και της ΕΥΑΘ και ενισχύει την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ. Εργα και θεσµικές αλλαγές κινούνται έτσι ταυτόχρονα, ως δύο συµπληρωµατικοί βραχίονες της νέας Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα.
Την πολιτική της κυβέρνησης στα ύδατα συνοψίζει στα «Π» ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου: «Το νερό είναι το πολυτιµότερο δηµόσιο αγαθό και η απρόσκοπτη, ασφαλής και προσιτή πρόσβαση σε αυτό, εν µέσω προκλήσεων της κλιµατικής κρίσης, αποτελεί αδιαπραγµάτευτη προτεραιότητα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη». «Κάνουµε πράξη τη νέα εθνική πολιτική για τη διαχείριση των υδάτων», συµπλήρωσε. Όπως ανέφερε ο υπουργός, «ήδη το ΥΠΕΝ έχει χρηµατοδοτήσει 103 έργα ύδρευσης σε 63 δήµους, ύψους 142 εκατ. ευρώ. Επίσης, προχωρήσαµε σε νέα πρόσκληση για έργα ύδρευσης σε όλη τη χώρα κατά της λειψυδρίας, που, µαζί µε όσες προσκλήσεις είναι εν εξελίξει, φτάνουν τα 150 εκατ. ευρώ. Για την οριστική διευθέτηση των χρεών των απορροφούµενων ∆ΕΥΑ προς τους παρόχους υπηρεσιών ενέργειας, διαθέσαµε, µε το υπουργείο Εσωτερικών, επιπλέον 200 εκατ. ευρώ. Συνολικά, µαζί µε έργα του Ταµείου Ανάκαµψης και Ανθεκτικότητας, έως τώρα, έχουν γίνει πάνω από 200 έργα σε 119 δήµους -πάνω από έναν στους τρεις της χώρας-, αξίας άνω των 600 εκατ. ευρώ».
Από τα πηγαία νερά του Βόλου έως τις µονάδες αφαλάτωσης των ∆ωδεκανήσων, µια µεγάλη «σκυταλοδροµία» 103 έργων βρίσκεται σε εξέλιξη σε 63 δήµους της χώρας.
«Επιπλέον, σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ενισχύουµε την προστασία των κρίσιµων υποδοµών νερού και ενέργειας, θωρακίζοντας τα δίκτυά µας απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις. Με σχέδιο, ευθύνη και σεβασµό στο δηµόσιο αγαθό του νερού, διασφαλίζουµε επάρκεια και ποιότητα για όλους τους πολίτες, σήµερα και για τις επόµενες γενιές», κατέληξε.
Νέες προσκλήσεις
Πράγµατι, ο «χάρτης» των παρεµβάσεων διευρύνεται τώρα µε έναν νέο κύκλο χρηµατοδοτήσεων. Το ΥΠΕΝ προχωρά σε πρόσκληση ύψους έως 65 εκατ. ευρώ από το Τοµεακό Πρόγραµµα Ανάπτυξης του υπουργείου, µε στόχο να καλυφθούν πρόσθετες ανάγκες ύδρευσης σε περιοχές που δοκιμάζονται από τη λειψυδρία. Η πρόσκληση απευθύνεται σε δήμους και Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης και Αποχέτευσης από όλη τη χώρα, που καλούνται να προσδιορίσουν τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και των δικτύων που διαχειρίζονται και να προτείνουν τις απαιτούμενες παρεμβάσεις. Τα αιτήματα θα πρέπει να υποβληθούν έως την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026, συνοδευόμενα από αναλυτική περιγραφή του έργου και σαφή τεκμηρίωση του προϋπολογισμού του. Στόχος είναι οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθυνθούν σε ώριμα και επαρκώς κοστολογημένα έργα, τα οποία ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής. Η χρηματοδοτική σκυταλοδρομία δεν σταματά στα 65 εκατ. ευρώ. Εως τον Σεπτέμβριο αναμένονται, σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ακόμα δύο προσκλήσεις: 30 εκατ. ευρώ για νησιά με περισσότερους από 3.500 κατοίκους και 20 εκατ. ευρώ για ορεινές περιοχές. Ετσι, ο προϋπολογισμός των νέων έργων φθάνει συνολικά τα 115 εκατ. ευρώ. Στη νέα αυτή δέσμη προστίθενται δύο χρηματοδοτικά προγράμματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Το πρώτο είναι η πρόσκληση του προγράμματος «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή», ύψους 14,47 εκατ. ευρώ, για την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε η κακοκαιρία «Daniel» στις υποδομές ύδρευσης της Θεσσαλίας. Η προθεσμία υποβολής προτάσεων εκπνέει στις 30 Σεπτεμβρίου.
Το δεύτερο σκέλος αφορά τα μικρότερα νησιά που εντάσσονται στην πρωτοβουλία «GReco Islands». Για νησιά με πληθυσμό κάτω των 3.500 κατοίκων διατίθενται συνολικά 20 εκατ. ευρώ, με καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων την 31η Μαρτίου 2027. Ετσι, διαμορφώνονται δύο διακριτές γραμμές χρηματοδότησης για τη νησιωτική χώρα. Μία για τα νησιά με περισσότερους από 3.500 κατοίκους και μία για τα μικρότερα, όπου η γεωγραφική απομόνωση, η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού και το υψηλό κόστος των υποδομών καθιστούν την αντιμετώπιση της λειψυδρίας ακόμα πιο σύνθετη.
Ο “χάρτης” των έργων
Οι χρηματοδοτήσεις περνούν πλέον στο πεδίο, μέσα από μια πανελλαδική «σκυταλοδρομία» έργων με διαφορετικές αφετηρίες και στάδια ωρίμανσης, αλλά κοινό στόχο την ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας. Από τα πηγαία νερά του Βόλου έως τις μονάδες αφαλάτωσης των Δωδεκανήσων, μια μεγάλη «σκυταλοδρομία» 103 έργων βρίσκεται σε εξέλιξη σε 63 δήμους της χώρας. Το ΥΠΕΝ εξασφαλίζει τη χρηματοδότηση, δήμοι και ΔΕΥΑ ωριμάζουν και δημοπρατούν τις παρεμβάσεις ενώ τεχνικές υπηρεσίες και αρμόδιες Αρχές καλούνται να ξεκλειδώσουν αδειοδοτήσεις και συμβάσεις. Ορισμένα έργα εκτελούνται ήδη, άλλα έχουν συμβασιοποιηθεί και άλλα βρίσκονται ακόμη στη γραμμή εκκίνησης, σε διαδικασία δημοπράτησης ή τεχνικής προετοιμασίας.
Το μεγαλύτερο στοίχημα βρίσκεται στον Βόλο, όπου 25 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην αξιοποίηση των πηγαίων νερών του ανατολικού και του δυτικού μετώπου. Στο Κιλελέρ, 5,4 εκατ. ευρώ επενδύονται στον διαχωρισμό του δικτύου της Νίκαιας για την εξοικονόμηση πόσιμου νερού, ενώ στα Μετέωρα τέσσερις παρεμβάσεις 1,68 εκατ. ευρώ αντικαθιστούν παλαιούς αγωγούς σε Καλαμπάκα, Ξηρόκαμπο, Οξύνεια και Σαρακίνα. Στο Νότιο Πήλιο, τη σκυτάλη παίρνει ένας υποθαλάσσιος αγωγός 2 εκατ. ευρώ, ο οποίος θα μεταφέρει νερό προς το Παλαιό Τρίκερι.
Βορειότερα, η ΕΥΑΘ δρομολογεί νέο εξωτερικό δίκτυο 8,5 εκατ. ευρώ για τα Πεύκα και τους οικισμούς του Χορτιάτη. Στη Νέα Προποντίδα έξι έργα περίπου 5,9 εκατ. ευρώ συνδυάζουν αφαλάτωση, νέες γεωτρήσεις, απομάκρυνση αρσενικού και αντικατάσταση αγωγών. Παράλληλα, 3,5 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στο εξωτερικό δίκτυο τριών οικισμών του Λαγκαδά και περίπου 4,82 εκατ. ευρώ σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας νερού, γεωτρήσεις, υδραγωγεία και δεξαμενές στις Σέρρες.
Στην Πελοπόννησο το νερό αποκτά νέες διαδρομές. Στη Μεσσήνη 5,62 εκατ. ευρώ χρηματοδοτούν την αντικατάσταση του εξωτερικού δικτύου του Αγίου Φλώρου, ενώ στον Δήμο Βέλου – Βόχας ένα πακέτο 4,65 εκατ. ευρώ περιλαμβάνει νέο αγωγό μεταφοράς, διυλιστήριο και φορητή μονάδα αφαλάτωσης. Στην Ερμιονίδα περίπου 4,6 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε αφαλατώσεις για το Κρανίδι και το Πόρτο Χέλι και στην Καλαμάτα 2,03 εκατ. ευρώ σε συμπληρωματικά έργα.
Στη νησιωτική χώρα η αφαλάτωση παίρνει τη σκυτάλη. Στη Ρόδο 14 έργα άνω των 8 εκατ. ευρώ απλώνονται από το Φαληράκι και την Ιαλυσό έως τη Σορωνή και τη Νότια Ρόδο, με νέα δίκτυα, αγωγούς, συνδέσεις γεωτρήσεων και αποκατάσταση αντλιοστασίων. Στη Λέρο περίπου 4,93 εκατ. ευρώ χρηματοδοτούν νέες μονάδες αφαλάτωσης και αγωγούς μεταφοράς, ενώ στη Νάξο 2,31 εκατ. ευρώ συνδυάζουν μονάδα αντίστροφης ώσμωσης με αντικατάσταση των παλαιών δικτύων της Χώρας. Στην Αμοργό τα έργα των 3,2 εκατ. ευρώ περιλαμβάνουν αφαλάτωση, υποδομές υδροδότησης και νέα δεξαμενή, ενώ στην Αλόννησο παρεμβάσεις 3,17 εκατ. ευρώ συνδέουν τις αφαλατώσεις με νέα δίκτυα.
Η διαδρομή συνεχίζεται σε Κάρπαθο, Αστυπάλαια, Ανδρο, Κύθνο, Κέα, Πάτμο, Λειψούς, Φολέγανδρο, Φούρνους, Ιθάκη, Παξούς και Μεγανήσι. Στο Ιόνιο περίπου 4 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε επεξεργασία πόσιμου νερού και αντικατάσταση δικτύων στη Ζάκυνθο και σχεδόν 2 εκατ. ευρώ σε αφαλάτωση και επείγοντα έργα στην Κέρκυρα.
Το νήμα των παρεμβάσεων φτάνει και στην Εύβοια, με νέο αγωγό στο Αλιβέρι και έργα δικτύων και γεωτρήσεων στην Ερέτρια, αλλά και στην Κρήτη, όπου περίπου 3,75 εκατ. ευρώ μοιράζονται σε Ιεράπετρα, Χερσόνησο, Σητεία, Φαιστό και Βιάννο.
Η καινούργια αρχιτεκτονική διαχείρισης
Η ολιστική προσέγγιση του ΥΠΕΝ δεν σταματά στους αγωγούς, στις γεωτρήσεις και στις αφαλατώσεις. Την ώρα που ο επενδυτικός «χάρτης» απλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα, ο θεσμικός βραχίονας της νέας πολιτικής έχει ήδη περάσει το κατώφλι της Βουλής. Το νομοσχέδιο για τα ύδατα, το οποίο κατατέθηκε στις 21 Ιουλίου, επαναχαράσσει τον διοικητικό «χάρτη» του νερού, διευρύνοντας τις αρμοδιότητες της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και ενισχύοντας την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ. Με το νέο σχήμα, η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τη χωρική αρμοδιότητά της σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική, στην Αίγινα και στο Αγκίστρι, καθώς και στη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια. Στην εταιρεία ενσωματώνονται 26 δημοτικά τμήματα που παρέχουν υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, επτά ΔΕΥΑ και οκτώ Τοπικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων. Παράλληλα, η ΕΥΔΑΠ αναλαμβάνει για πρώτη φορά αρμοδιότητες άρδευσης, μεταξύ των οποίων εκείνη που ασκούσε η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας μέσω του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας. Συνολικά, κάτω από την ομπρέλα της εντάσσονται 43 πάροχοι και φορείς.
«Με σχέδιο, ευθύνη και σεβασμό στο δημόσιο αγαθό του νερού, διασφαλίζουμε επάρκεια και ποιότητα για όλους τους πολίτες και τις επόμενες γενιές» – Σταύρος Παπασταύρου, Υπουργός Περιβάλλοντος & Ενέργειας
Σύγχρονες υποδομές
Από την πλευρά του, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ, Χάρης Σαχίνης, επισημαίνει πως «το νερό είναι το πολυτιμότερο δημόσιο αγαθό και η ευθύνη μας απέναντι στις επόμενες γενιές. Η επέκταση της ΕΥΔΑΠ δεν αφορά απλώς νέα γεωγραφικά όρια· αφορά τη μεταφορά μιας τεχνογνωσίας που χτίστηκε επί έναν αιώνα, μέσα από μεγάλα έργα, διεθνείς συνεργασίες, συνεχή καινοτομία και καθημερινή προσφορά σε εκατομμύρια πολίτες. Σήμερα, υλοποιούμε ένα επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 2,5 δισ. ευρώ, ενώ στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για τη διαχείριση των υδάτων και σε στενή συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συμβάλλουμε σε μια ολοκληρωμένη και μακροπρόθεσμη διαχείριση του κύκλου του νερού, με στόχο την ανθεκτικότητα των υποδομών και την προστασία των υδάτινων πόρων. Μαζί με τους ανθρώπους των νέων περιοχών, θα επενδύσουμε σε σύγχρονες υποδομές, ασφαλές και ποιοτικό νερό, προστασία του περιβάλλοντος και βιώσιμες λύσεις που δημιουργούν οικονομίες κλίμακας και κρατούν το κόστος όσο το δυνατόν χαμηλότερα. Δεσμευόμαστε να συνεργαστούμε στενά με τις τοπικές κοινωνίες, ώστε κάθε πολίτης να απολαμβάνει υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης αντάξιες των καλύτερων ευρωπαϊκών προτύπων», αναφέρει στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ»
Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ επεκτείνει τη δραστηριότητά της στο σύνολο των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Στη νέα της περίμετρο ενσωματώνονται 5 δημοτικά τμήματα ύδρευσης και αποχέτευσης, 8 ΔΕΥΑ, 11 ΤΟΕΒ και ένας Γενικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων. Το σύνολο των παρόχων και φορέων που περνούν στην ΕΥΑΘ ανέρχεται σε 25. Συνολικά, το νέο μοντέλο εντάσσει 68 παρόχους και φορείς στις δύο δημόσιες εταιρείες. Ειδικά για την άρδευση, το ΥΠΕΝ προβλέπει ότι η τιμή του αρδευτικού νερού δεν θα αυξηθεί για μία τριετία.
Στα οφέλη του νέου σχήματος αναφέρεται στα «Π» ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΑΘ, Ανθιμος Αμανατίδης, τονίζοντας πως «η ενσωμάτωση των ΔΕΥΑ της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής στην ΕΥΑΘ μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά οργανωτικά, οικονομικά, λειτουργικά και στρατηγικά οφέλη. Η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας, του έμπειρου προσωπικού και της διαχειριστικής επάρκειας της ΕΥΑΘ θα επιταχύνει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων ύδρευσης και αποχέτευσης. Παράλληλα, οι οικονομίες κλίμακας στις προμήθειες, στους διαγωνισμούς και στη διαχείριση του ενεργειακού κόστους μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά τις δαπάνες. Η εφαρμογή σύγχρονων συστημάτων SCADA, τεχνολογιών μείωσης του μη τιμολογούμενου νερού και μεθόδων επισκευής χωρίς εκσκαφή θα βελτιώσει την αξιοπιστία των δικτύων και την ταχύτητα αντιμετώπισης βλαβών. Επιπλέον, όπως είπε, θα διευκολύνει την εκτέλεση επειγόντων έργων υποδομής για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και την προστασία του περιβάλλοντος. Με τοπικά γραφεία, συνεργεία και ειδικούς συντονιστές ανά δήμο, διατηρείται η εγγύτητα προς τον πολίτη, ενώ ενισχύονται η αποτελεσματικότητα, η διαφάνεια και η κοινωνική δικαιοσύνη».
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά».
