Οι εκλογές στο Ισραήλ σήμερα 27 Οκτωβρίου και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ στις 3 Νοεμβρίου πραγματοποιούνται με διαφορά μόλις μίας εβδομάδας, αλλά οι συνέπειές τους ενδέχεται να ξεπεράσουν κατά πολύ τα σύνορα των δύο χωρών. Η σύνδεση ανάμεσα στις δύο αναμετρήσεις είναι ιδιαίτερα εμφανής στον πόλεμο με το Ιράν, στις τιμές της ενέργειας και στη μελλοντική ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις δεν είναι απλώς χρονικά κοντινές, αλλά αλληλένδετες. Η πολιτική ηγεσία που θα προκύψει στο Ισραήλ θα επηρεάσει τις περιφερειακές συγκρούσεις, ενώ η σύνθεση του αμερικανικού Κογκρέσου μπορεί να διαμορφώσει τόσο την αμερικανική εξωτερική πολιτική όσο και την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το Ιράν στο επίκεντρο των εκλογικών υπολογισμών
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το BBC, ο πόλεμος με το Ιράν έχει ήδη επηρεάσει τις πολιτικές αποφάσεις και στις δύο χώρες. Η μεγάλης κλίμακας αεροπορική επίθεση που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο κατέστρεψε πολλούς στρατιωτικούς στόχους και σκότωσε μεγάλο μέρος της ιρανικής ηγεσίας, χωρίς ωστόσο να ανατρέψει το καθεστώς. Η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις στην περιοχή του Κόλπου και κατέλαβε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου αξιοποίησε την προεκλογική περίοδο για να επαναφέρει το ενδεχόμενο νέας επίθεσης κατά του Ιράν. Παράλληλα, επανέλαβε τους ισχυρισμούς του για την πυρηνική απειλή, χωρίς να παρουσιάσει αποδεικτικά στοιχεία, επιμένοντας ότι το ισλαμικό καθεστώς πρέπει να ανατραπεί.
Στόχος του Ισραηλινού πρωθυπουργού είναι να ενισχύσει το προφίλ του ως ηγέτη που εγγυάται την ασφάλεια της χώρας, το οποίο είχε δεχθεί σοβαρό πλήγμα μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ο Ντόναλντ Τραμπ τροφοδότησε τα σενάρια νέας επίθεσης, στηρίζοντας ανοιχτά την επανεκλογή του Νετανιάχου και δηλώνοντας ότι οι δύο ηγέτες πρέπει σύντομα να «τελειώσουν τη δουλειά» στο Ιράν. Ωστόσο, έχουν κυκλοφορήσει και αντικρουόμενες πληροφορίες ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να συγκρατήσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό πριν από τις εκλογές, φοβούμενος ότι μια νέα κλιμάκωση θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας και θα επιβάρυνε περαιτέρω τη θέση του ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Θα μπορούσε να ακολουθήσει νέα επίθεση μετά τις κάλπες;
Στο Ισραήλ κυκλοφορούν σενάρια σύμφωνα με τα οποία ο Νετανιάχου θα μπορούσε να επιχειρήσει να διασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση μέσω μιας νέας επίθεσης κατά του Ιράν μετά τις εκλογές, ακόμη και ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός.
Σύμφωνα με αυτό το ενδεχόμενο, θα μπορούσε στη συνέχεια να προτείνει κυβέρνηση εθνικής ενότητας με τη συμμετοχή του, αντί να επιτρέψει τη συγκρότηση κυβέρνησης από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις. Ο αντίπαλός του και πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού, Γκάντι Άιζενκοτ, έχει ήδη αποκλείσει τη συμμετοχή του σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Όπως και οι περισσότεροι Ισραηλινοί πολιτικοί του κυρίαρχου πολιτικού χώρου, θεωρεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή και υποστηρίζει τη στρατιωτική δράση εναντίον του. Έχει, ωστόσο, προειδοποιήσει ρητά κατά της κλιμάκωσης του πολέμου για πολιτικούς σκοπούς.
Εάν ο Νετανιάχου χάσει την εξουσία, θα βρεθεί αντιμέτωπος με επίσημη έρευνα για τους χειρισμούς του πριν από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, καθώς και με νέες δικαστικές διαδικασίες που σχετίζονται με τις κατηγορίες διαφθοράς.
Ο Τραμπ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών θα μπορούσε να επηρεάσει τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Τραμπ ενδέχεται να είναι πιο πρόθυμος να διατάξει νέες επιθέσεις μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, όταν δεν θα έχει την ίδια άμεση εκλογική πίεση και θα μπορεί να επιχειρήσει μια τελευταία στρατιωτική κίνηση για να απεμπλακεί από τον πόλεμο.
Μια άλλη εκτίμηση είναι ότι η οικονομική αποδυνάμωση του Ιράν, εξαιτίας του πολέμου και των κυρώσεων, θα μπορούσε να καταστήσει το καθεστώς ευάλωτο σε μια νέα σειρά πληγμάτων. Άλλοι αναλυτές, ωστόσο, θεωρούν αυτή την προσδοκία ευσεβή πόθο, καθώς προηγούμενες προσπάθειες ανατροπής του καθεστώτος μέσω στρατιωτικής πίεσης έχουν αποτύχει.
«Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, θα περάσει στη φάση της υστεροφημίας», σημειώνει στο BBC δυτικός διπλωμάτης που γνωρίζει τις διεργασίες, εκτιμώντας ότι ο Τραμπ θα θελήσει να αποδείξει πως μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλίες σε διεθνές επίπεδο, μακριά από το πολιτικό αδιέξοδο στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Η εκλογή νέας κυβέρνησης στο Ισραήλ θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει τους υπολογισμούς του Αμερικανού προέδρου. Ένας πρωθυπουργός με μικρότερη προσωπική και πολιτική επένδυση σε μια νέα επίθεση κατά του Ιράν ενδέχεται να αλλάξει τη δυναμική της σχέσης των δύο χωρών.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι, εάν ο Νετανιάχου δεν παραμείνει στην εξουσία, οι ΗΠΑ ίσως χρειαστεί να αναλάβουν μόνες τους τη στρατιωτική δράση. «Αν το Ισραήλ έχει λάθος ηγέτη, δηλαδή οποιονδήποτε άλλον εκτός από τον Μπίμπι, η Αμερική θα πρέπει να κάνει αυτή τη δουλειά μόνη της και δεν έχω καμία διάθεση να το κάνω», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι απειλές της Τεχεράνης και ο κίνδυνος νέας αποσταθεροποίησης
Η πιθανότητα νέων επιθέσεων προκαλεί ανησυχία στην Τεχεράνη, όπου οι αξιωματούχοι παρακολουθούν στενά τις αμερικανικές δημοσκοπήσεις. Το ενδεχόμενο μιας μετεκλογικής στρατιωτικής κλιμάκωσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύκλο αντιποίνων και να βυθίσει τη Μέση Ανατολή σε ακόμη μεγαλύτερη αστάθεια.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν απειλήσει δημόσια και ιδιωτικά ότι θα μπορούσαν να πλήξουν αεροδρόμια, αγωγούς, υποθαλάσσια καλώδια, ενεργειακές εγκαταστάσεις, μονάδες αφαλάτωσης, αμερικανικές βάσεις και πολεμικά πλοία.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, προειδοποίησε με άρθρο του στους Financial Times ότι νέες επιθέσεις θα έθεταν «τις ζωές των αμάχων και την ευημερία όλων των κρατών της περιοχής, καθώς και την παγκόσμια οικονομία, σε μεγάλο κίνδυνο».
Το κόστος ζωής πιέζει Τραμπ και Νετανιάχου
Η οικονομία αποτελεί κοινό πεδίο πίεσης για τις δύο κυβερνήσεις. Στις ΗΠΑ, η ακρίβεια και το κόστος διαβίωσης κυριαρχούν στην προεκλογική εκστρατεία για το Κογκρέσο, με τον πόλεμο να επιβαρύνει την κατάσταση μέσω της ανόδου των τιμών και των περιορισμών στην ενεργειακή τροφοδοσία από τα Στενά του Ορμούζ.
Αντίστοιχα, οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος ζωής και χαμηλούς μισθούς, ενώ οι αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες ασκούν πρόσθετη πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Ο Τραμπ έχει επιχειρήσει να καθησυχάσει τους ψηφοφόρους, αίροντας κυρώσεις στη Ρωσία με την ελπίδα ότι οι εισαγωγές ντίζελ από τη Μόσχα θα συνέβαλλαν στη μείωση των τιμών. Παράλληλα, έχει υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι στην Ουκρανία, ζητώντας από την ηγεσία της να προχωρήσει σε παραχωρήσεις, επιδιώκοντας μια διπλωματική επιτυχία που μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί.
Ωστόσο, αυξάνεται η δυσαρέσκεια ακόμη και στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών για τη στρατηγική του. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής από τη Βόρεια Καρολίνα, Τομ Τίλις, ο οποίος έχει ασκήσει επανειλημμένα κριτική στον Τραμπ, δήλωσε στο CBS News ότι, αν ο πρόεδρος θέλει πραγματικά να μειώσει τις τιμές της ενέργειας, θα πρέπει να επιλύσει το πρόβλημα με το Ιράν και όχι να κάνει χάρη στον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ρήγμα στην αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ
Ο πόλεμος με το Ιράν, σε συνδυασμό με τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα και την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, έχει συμβάλει στη διάβρωση της παραδοσιακής διακομματικής συναίνεσης στις ΗΠΑ υπέρ του Ισραήλ.
Ο Άμπντουλ Ελ-Σαγέντ, υποψήφιος της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στο Μίσιγκαν, έχει θέσει στο επίκεντρο της εκστρατείας του τη μείωση της στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ. «Ένας σύμμαχος που παίρνει τα χρήματά σου για να σε παρασύρει σε πολέμους στους οποίους δεν θα έπρεπε να εμπλακείς, δεν είναι σύμμαχος», δήλωσε στο ABC News.
Αντίστοιχα, ο Μπραντ Λάντερ, υποψήφιος των Δημοκρατικών για το Κογκρέσο στη Νέα Υόρκη, επισκέφθηκε τη Δυτική Όχθη λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές. Συμμετείχε στη συγκομιδή ελιών μαζί με Παλαιστινίους και κρατήθηκε για σύντομο χρονικό διάστημα από ισραηλινές δυνάμεις, προβάλλοντας το περιστατικό στην προεκλογική του παρουσία.
Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνουν μια μεταβολή στο αμερικανικό πολιτικό σκηνικό, όπου η στήριξη προς το Ισραήλ δεν θεωρείται πλέον δεδομένη από το σύνολο των δύο μεγάλων κομμάτων.
Εάν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στο Κογκρέσο, θα μπορούσαν να ασκήσουν πιέσεις στην κυβέρνηση και να αξιοποιήσουν τις εξουσίες του νομοθετικού σώματος για να περιορίσουν τις στρατιωτικές δαπάνες ή ακόμη και τη στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ. Ωστόσο, ο Τραμπ θα διατηρούσε σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες και τη δυνατότητα άσκησης βέτο, ώστε να συνεχίσει την πολεμική πολιτική του.
Μια νέα σχέση εάν αποχωρήσει ο Νετανιάχου
Η ήττα του Νετανιάχου θα έβαζε τέλος σε μια σχέση με τον Τραμπ που έχει χαρακτηρίσει τόσο στενή όσο και απρόβλεπτη. Την περασμένη εβδομάδα, ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλεσε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «μεγάλο πολεμιστή», ενώ το καλοκαίρι τον είχε χαρακτηρίσει «εντελώς τρελό».
Ένας νέος Ισραηλινός ηγέτης θα έπρεπε να διαμορφώσει διαφορετική σχέση με έναν Αμερικανό πρόεδρο που θα έχει μπροστά του το υπόλοιπο της θητείας του, δημιουργώντας μια νέα πολιτική δυναμική.
Ο ίδιος ο Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει ότι το Ισραήλ ίσως χρειαστεί στο μέλλον να επιβιώσει χωρίς την αμερικανική «ομπρέλα» ασφαλείας. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις τόσο στις στρατιωτικές επιλογές της χώρας όσο και στην ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Το αποτέλεσμα των εκλογών στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ δεν θα καθορίσει μόνο τη σύνθεση των κυβερνητικών και νομοθετικών οργάνων. Θα επηρεάσει επίσης τις αποφάσεις για τον πόλεμο με το Ιράν, την ασφάλεια της ενεργειακής τροφοδοσίας, τις τιμές και τη μελλοντική σχέση Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ.
