Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο να προσφέρει πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη – μέλη, ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις αυξημένες ενεργειακές δαπάνες που προκαλεί η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα ο πόλεμος στο Ιράν, σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg.
Σύμφωνα με το newsbomb, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συζητά πρόταση που θα επιτρέπει στις κυβερνήσεις να πραγματοποιούν ενεργειακές δαπάνες ύψους περίπου 0,3% του ΑΕΠ χωρίς αυτές να υπολογίζονται στους δημοσιονομικούς περιορισμούς της Ένωσης.
Η πρωτοβουλία θυμίζει τη λεγόμενη «ρήτρα διαφυγής» που είχε ενεργοποιηθεί στο παρελθόν για αμυντικές δαπάνες, προσφέροντας στα κράτη μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων. Ωστόσο, οι τελικές λεπτομέρειες της πρότασης δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί και ενδέχεται να μεταβληθούν πριν από την επίσημη ανακοίνωση της Κομισιόν.
Οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας αναμένεται να επιβαρύνουν σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα της Ευρωζώνης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα περιοριστεί στο 0,9% το 2026, έναντι 1,4% το προηγούμενο έτος, ενώ, για το 2027 προβλέπεται περαιτέρω επιβράδυνση στο 1,2%. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η ανησυχία στην Ιταλία, η οποία αντιμετωπίζει διαχρονικά υψηλό δημόσιο χρέος και πιέζεται από την αύξηση του ενεργειακού κόστους. Η Ρώμη συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες, προκειμένου να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις.
Παρ’ ότι η ιταλική οικονομία εμφάνισε καλύτερες επιδόσεις κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, το δημοσιονομικό έλλειμμα εξακολουθεί να υπερβαίνει τα ευρωπαϊκά όρια. Ταυτόχρονα, οι προβλέψεις για την ανάπτυξη έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω εξαιτίας της αύξησης των τιμών των καυσίμων που προκάλεσε η κρίση στη Μέση Ανατολή.
Το 2025, η οικονομία της Ιταλίας αναπτύχθηκε κατά μόλις 0,5%, κυρίως χάρη στην ιδιωτική κατανάλωση και στις επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Όμως, αυτές οι θετικές επιδράσεις εκτιμάται ότι θα εξασθενήσουν, ενώ το ενεργειακό κόστος δημιουργεί νέους κινδύνους για την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
Η κυβέρνηση Μελόνι έχει ήδη προχωρήσει σε προσωρινά μέτρα στήριξης, όπως μειώσεις στη φορολογία των καυσίμων, οι οποίες παρατείνονται όσο διαρκεί η κρίση. Η Ιταλία παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών ενέργειας, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα και φυσικό αέριο.
Τον προηγούμενο μήνα, η πρωθυπουργός της χώρας απηύθυνε έκκληση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες, ζητώντας να εξαιρεθούν από τους περιορισμούς επενδύσεις και έκτακτα μέτρα που σχετίζονται με την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Ανάλογες παρεμβάσεις έχει υιοθετήσει και η ελληνική κυβέρνηση, επιχειρώντας να περιορίσει τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μεταξύ των σημαντικότερων μέτρων περιλαμβάνονται οι επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, η χορήγηση του έκτακτου βοηθήματος Power Pass για την επιστροφή μέρους των αυξήσεων που επιβάρυναν τους καταναλωτές, καθώς και το πρόγραμμα Fuel Pass που καλύπτει μέρος της δαπάνης για καύσιμα κίνησης.
Παράλληλα, εφαρμόστηκε πλαφόν στα έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και μηχανισμός ανάκτησης των υπερκερδών, με τα έσοδα να κατευθύνονται στη χρηματοδότηση των επιδοτήσεων.
Υπήρξαν και παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων, με ειδικά προγράμματα ενίσχυσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των ενεργοβόρων βιομηχανιών.
Μέσω των προγραμμάτων «Εξοικονομώ», διατέθηκαν σημαντικοί πόροι για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επαγγελματικών κτηρίων, ενώ, επιταχύνθηκαν οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και διασυνδέσεις, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Όπως τόνισε πρόσφατα ο Επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ένα ισχυρό ενεργειακό σοκ, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ευρωπαϊκή οικονομία σε μία περίοδο έντονης γεωπολιτικής και εμπορικής αβεβαιότητας.
