Σενάρια με έκτακτα μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, στην περίπτωση που η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί για μεγάλο διάστημα, εξετάζει ήδη το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο, επαναφέροντας ουσιαστικά προγράμματα που εφαρμόστηκαν και το 2022, προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με το ertnews, όλα θα κριθούν από την πορεία της τιμής του πετρελαίου Brent, η οποία αν σκαρφαλώσει και παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για 30 ημέρες, θα πυροδοτήσει νέο ισχυρό κύμα ακρίβειας στην ελληνική οικονομία.
Στο τραπέζι βρίσκονται στοχευμένα μέτρα, τα οποία θα ενεργοποιηθούν μόνο εφόσον η κρίση λάβει μόνιμα χαρακτηριστικά και μεταφερθεί στις τελικές τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας. Στόχος είναι να αποφευχθεί ένα νέο πληθωριστικό σοκ που θα περιορίσει το διαθέσιμο εισόδημα και θα ανατρέψει τις προβλέψεις του προϋπολογισμού.
Στην …πρώτη γραμμή βρίσκεται η επαναφορά της επιδότησης των καυσίμων (Fuel Pass) με εισοδηματικά κριτήρια.
Το μοντέλο θα είναι πιο στοχευμένο σε σχέση με το παρελθόν, ώστε να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος και να κατευθυνθεί η ενίσχυση κυρίως σε χαμηλά εισοδήματα, επαγγελματίες οδηγούς και κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών.
Θα ακολουθήσουν επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του πετρελαίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης, με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης. Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τις διεθνείς αγορές σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή στη Μέση Ανατολή μεταφέρεται γρήγορα στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού.
Το ενεργειακό ζήτημα θα αποτελέσει βασικό ζήτημα συζήτησης στο Eurogroup της προσεχούς Δευτέρας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2022, η εφαρμογή των προγραμμάτων στήριξης των νοικοκυριών ξεκίνησε με το fuel Pass, το οποίο παρείχε μια επιδότηση (με εισοδηματικά κριτήρια πάντα) για τα καύσιμα ώστε να ανακουφίσει τους πολίτες από τις αυξήσεις των τιμών. Ακολούθησε το Market Pass, που κάλυπτε ένα μέρος των αναγκών για τρόφιμα, ενώ η επιδότηση στο ρεύμα βοηθούσε στη μείωση των λογαριασμών. Μόνο για το 2022 το κόστος και των τριών προγραμμάτων για τον προϋπολογισμό είχε ξεπεράσει τα 850 εκατ. ευρώ (330 εκατ. ευρώ, 350 εκατ. και 180 εκατ. αντιστοίχως) χωρίς σ’ αυτό να συνυπολογίζεται και το μέρος που επωμίσθηκε η ΔΕΗ τουλάχιστον στην πρώτη φάση εφαρμογής των μέτρων.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε ακόμα και στον τρόπο καταβολής των ενισχύσεων στους δικαιούχους. Όσοι επέλεγαν την άυλη ψηφιακή κάρτα και όχι την απευθείας καταβολή του ποσού της επιδότησης σε ΙΒΑΝ, εξασφάλιζαν ελαφρώς υψηλότερα ποσά.
Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμα για αποφάσεις, πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ) υπογραμμίζουν ότι: «το υπουργείο διαθέτει τα απαραίτητα δημοσιονομικά και θεσμικά εργαλεία και εφόσον απαιτηθεί θα προστατεύσει την πραγματική οικονομία με υπεύθυνες παρεμβάσεις. Ωστόσο, βρισκόμαστε ακόμη σε σημαντική απόσταση από ένα τέτοιο ενδεχόμενο».
Ψυχραιμία και αυξημένη προσοχή
Η ηγεσία του ΥΠΕΘΟΟ παρακολουθεί με ψυχραιμία και αυξημένη προσοχή τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Όπως σημειώνουν πηγές του υπουργείου «μέχρι στιγμής, η αντίδραση των αγορών παραμένει συγκρατημένη, καθώς η τιμή του πετρελαίου διαπραγματεύεται μέχρι στιγμής στην περιοχή των 80 δολαρίων ανά βαρέλι.
Η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις, οι οποίες άλλωστε έχουν προβλεφθεί ως σενάρια ευαισθησίας και στον Προϋπολογισμό του 2026, καταδεικνύοντας ότι η ενδεχόμενη αρνητική επίδραση εκτιμάται ως διαχειρίσιμη. Παράλληλα, το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο και ο ευρωπαϊκός κανόνας δαπανών διασφαλίζουν τη σταθερότητα του προγραμματισμού, επιτρέποντας τη συνέχιση των βασικών προτεραιοτήτων της οικονομικής πολιτικής ακόμη και σε δυσμενείς συγκυρίες.
Οι όποιες επιπτώσεις στην οικονομία θα εξαρτηθούν πρωτίστως από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης».
Σε κάθε περίπτωση, η έκταση και η διάρκεια της σύγκρουσης θα καθορίσουν εάν οι επιπτώσεις θα είναι διαχειρίσιμες ή αν η ελληνική οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο ισχυρών εξωτερικών κλυδωνισμών, όπως συνέβη και με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στον εφετινό προϋπολογισμό έχει συμπεριληφθεί και ένα δυσμενές σενάριο στην περίπτωση που η τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι. Αν επιβεβαιωθεί:
- Η ιδιωτική κατανάλωση θα μειωθεί κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο (που προβλέπει αύξηση 1% το 2026), ενώ οι επενδύσεις θα υποχωρήσουν κατά 0,9%.
- Σε πραγματικούς όρους οι εισαγωγές θα μειωθούν λόγω πτώσης της εγχώριας ζήτησης, αλλά σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν κατά περίπου 7,4%, με το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών να επιδεινώνεται κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
- Ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 4,7% έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο, και:
Το πραγματικό ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί στο 1,9% έναντι πρόβλεψης 2,4%, αν και το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί λόγω πληθωρισμού, οδηγώντας σε οριακή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και μείωση του λόγου χρέους κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το βασικό σενάριο.
