Σχέδιο δράσης για τον περιορισμό του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες επεξεργάζεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, βάζοντας στο τραπέζι πιλοτική δράση στοχευμένης εξαλίευσης από επαγγελματίες παράκτιους αλιείς, με οικονομικό κίνητρο για τη συμμετοχή τους.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που βρίσκεται υπό επεξεργασία, η αντιμετώπιση του προβλήματος θα βασιστεί σε συνδυασμό παρεμβάσεων: επιστημονική παρακολούθηση του φαινομένου, καταγραφή των συλλήψεων, εντοπισμό των περιοχών όπου συγκεντρώνεται και αναπαράγεται το είδος, συνεργασία με ερευνητικούς φορείς, αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και ασφαλή διαχείριση της βιομάζας που θα συλλέγεται.
Πιλοτική εξαλίευση με οικονομικό κίνητρο
Η κεντρική ιδέα του σχεδίου είναι να συμμετάσχουν επαγγελματίες παράκτιοι αλιείς σε στοχευμένες δράσεις εξαλίευσης του λαγοκέφαλου, με οικονομικό κίνητρο.Το υπουργείο εξετάζει την εμπειρία άλλων χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, κυρίως της Κύπρου, όπου εφαρμόστηκε πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας και συγκέντρωσης λαγοκέφαλων. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι τέτοιες δράσεις μπορούν να μειώσουν την πίεση που ασκεί το είδος στα θαλάσσια οικοσυστήματα και να δώσουν ανάσα στους αλιείς, χωρίς να αποτελούν οριστική λύση από μόνες τους.
Η πιλοτική δράση αναμένεται να χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα, ενώ το σχετικό σχέδιο έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση.
Ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, τόνισε ότι η υπόθεση απαιτεί οργανωμένη αντιμετώπιση.
«Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα. Είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει το εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τη δημόσια υγεία. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, συστηματική παρακολούθηση, συνεργασία με τους αλιείς και στοχευμένες παρεμβάσεις εκεί όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο», ανέφερε.
Από το Σουέζ στις ελληνικές θάλασσες
Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, έχει φυσική κατανομή στον Ινδικό και στον δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό. Πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, στο πλαίσιο του φαινομένου που είναι γνωστό ως «λεσσεψιανή μετανάστευση».
Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Από τότε η εξάπλωσή του είναι διαρκής, με ιδιαίτερα έντονη παρουσία σε περιοχές του Αιγαίου, των Δωδεκανήσων και της Κρήτης.
Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων, η απουσία επιβεβαιωμένων φυσικών θηρευτών και η υψηλή αναπαραγωγική του ικανότητα θεωρούνται από τους βασικούς παράγοντες που ευνοούν την εγκατάσταση και την αύξηση των πληθυσμών του.
Πρόκειται για ψάρι ιδιαίτερα ανθεκτικό και προσαρμοστικό. Τρέφεται με ψάρια, καρκινοειδή, όπως καβούρια και γαρίδες, αλλά και κεφαλόποδα, όπως χταπόδια και σουπιές. Έχει παρατηρηθεί ακόμη και κανιβαλισμός ανάμεσα σε άτομα του ίδιου είδους, στοιχείο που δείχνει πόσο ευέλικτα προσαρμόζεται σε διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα.
Οι ζημιές στους ψαράδες
Η παρουσία του λαγοκέφαλου έχει άμεσο κόστος για τους επαγγελματίες αλιείς. Με τα δυνατά του δόντια καταστρέφει δίχτυα, πετονιές και παραγάδια, ενώ συχνά τρώει ή καταστρέφει ψάρια που έχουν ήδη παγιδευτεί στα αλιευτικά εργαλεία.
Για παράκτιες και νησιωτικές περιοχές, όπου η αλιεία παραμένει βασικό κομμάτι της τοπικής οικονομίας, οι ζημιές αυτές μεταφράζονται σε χαμένο εισόδημα, αυξημένο κόστος επισκευών και μεγαλύτερη ανασφάλεια για τους επαγγελματίες της θάλασσας.
Γι’ αυτό και το οικονομικό κίνητρο για συμμετοχή στην πιλοτική εξαλίευση θεωρείται κρίσιμο στοιχείο του σχεδίου. Χωρίς τη συμμετοχή των αλιέων, η καταγραφή και η μείωση της πίεσης του είδους σε συγκεκριμένες περιοχές είναι δύσκολο να προχωρήσουν με συνέπεια.
«Ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται»
Πέρα από την αλιεία και το περιβάλλον, ο λαγοκέφαλος αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Το είδος περιέχει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που δεν καταστρέφεται ούτε με το μαγείρεμα ούτε με την κατάψυξη.
Για τον λόγο αυτό η κατανάλωσή του απαγορεύεται αυστηρά.
«Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά. Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι απόλυτη προτεραιότητα», σημείωσε ο Σπύρος Πρωτοψάλτης.
Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη στήριξης των επαγγελματιών αλιέων, οι οποίοι βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με ένα εισβολικό είδος που αλλάζει τα δεδομένα στις ελληνικές θάλασσες.
Δεδομένα, έρευνα και ασφαλής διαχείριση
Το υπουργείο δίνει ιδιαίτερο βάρος στη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων. Η καταγραφή των περιοχών όπου εμφανίζεται ο λαγοκέφαλος, των περιόδων κατά τις οποίες αυξάνεται ο πληθυσμός του και των αλιευτικών εργαλείων που αποδίδουν καλύτερα θεωρείται απαραίτητη για να σχεδιαστούν πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ένα εισβολικό είδος χωρίς δεδομένα. Πρέπει να γνωρίζουμε πού εμφανίζεται, πότε αυξάνεται ο πληθυσμός του, ποια αλιευτικά εργαλεία είναι αποτελεσματικότερα και ποιες περιοχές χρειάζονται άμεση προτεραιότητα. Η επιστήμη, οι αλιείς και η Πολιτεία πρέπει να κινηθούν μαζί», ανέφερε ο κ. Πρωτοψάλτης.
Η διαχείριση των ποσοτήτων που θα συλλέγονται αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα. Λόγω της τοξικότητας του είδους, απαιτούνται ασφαλείς διαδικασίες συγκέντρωσης, αποθήκευσης, μεταφοράς και τελικής καταστροφής της βιομάζας, ώστε να προστατευθούν τόσο η δημόσια υγεία όσο και το περιβάλλον.
Το σχέδιο για τον λαγοκέφαλο δείχνει ότι η εξάπλωση των ξενικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιφερειακό πρόβλημα των ψαράδων. Αφορά την αλιευτική παραγωγή, την ασφάλεια των καταναλωτών και την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, σε μια Μεσόγειο που αλλάζει γρήγορα.
