Στην Αθήνα αναμένεται την Τρίτη ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, σε μία επίσκεψη με ευρεία ατζέντα, η οποία εκτείνεται από την αμυντική και ενεργειακή συνεργασία έως τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τις νέες περιφερειακές ισορροπίες. Κεντρικό σημείο της επίσκεψης θα είναι ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, με Αθήνα και Ουάσινγκτον να βάζουν στο τραπέζι το σύνολο των διμερών σχέσεων. Άμυνα, ενέργεια και περιφερειακή ασφάλεια αναμένεται να βρεθούν ψηλά στην ατζέντα, ενώ οι συζητήσεις θα επεκταθούν στις μεγάλες διεθνείς κρίσεις, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή. Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να έχει το αμυντικό σκέλος, με επίκεντρο τη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) και τις διευκολύνσεις που παρέχει η Ελλάδα στις αμερικανικές δυνάμεις.
Στο επίκεντρο η MDCA και η αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα
Στο παρασκήνιο έχει ανοίξει εδώ και καιρό συζήτηση για περαιτέρω διεύρυνση του αμερικανικού αποτυπώματος στη χώρα, μέσω αλλαγών στις εγκαταστάσεις που καλύπτει η συμφωνία. Στις συζητήσεις έχουν βρεθεί, μεταξύ άλλων, το Πετροχώρι στην Ξάνθη και το Στρατόπεδο Νταλίπη στη Θεσσαλονίκη, ενώ ιδιαίτερο βάρος εξακολουθεί να έχει η περαιτέρω αναβάθμιση της Σούδας. Μένει να φανεί εάν η επίσκεψη Ρούμπιο και ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένα επόμενα βήματα για την MDCA, καθώς μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί νέα τροποποίηση της συμφωνίας.
Η αμυντική συνεργασία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις διευκολύνσεις που παρέχει η Ελλάδα στις αμερικανικές δυνάμεις. Αθήνα και Ουάσινγκτον έχουν επενδύσει τα τελευταία χρόνια στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των Ενόπλων Δυνάμεων, μέσω κοινών ασκήσεων και εκπαιδεύσεων, ενώ στο ευρύτερο πλαίσιο της στρατηγικής σχέσης εντάσσονται και μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα αμερικανικής προέλευσης, με αιχμή την απόκτηση των F-35. Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αναμένεται να καταλάβει και η Ανατολική Μεσόγειος. Η Αθήνα αναμένεται να θέσει στην αμερικανική πλευρά τις τελευταίες κινήσεις της Άγκυρας και την τουρκική προκλητικότητα, επαναλαμβάνοντας την πάγια ελληνική θέση για σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η συζήτηση αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον σε μία περίοδο κατά την οποία η Ουάσινγκτον επιδιώκει τη διατήρηση της σταθερότητας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ και την αποφυγή μιας νέας ελληνοτουρκικής έντασης. Στην ίδια εξίσωση μπαίνει και το σχήμα «3+1», δηλαδή η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών. Το «3+1» έχει αποτελέσει μέρος του στρατηγικού διαλόγου Αθήνας – Ουάσινγκτον, με τις δύο πλευρές να έχουν συμφωνήσει στην ανάγκη περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας και διασύνδεσής της με άλλες περιφερειακές πρωτοβουλίες. Για την ελληνική πλευρά αποτελεί ένα από τα εργαλεία συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, σε ένα πλέγμα που περιλαμβάνει την ενέργεια, την οικονομία και την περιφερειακή ασφάλεια.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, ως γερουσιαστής, ήταν συνεισηγητής (μαζί με τον Μπομπ Μενέντεζ) του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act (EastMed Act) το 2019. Η νομοθεσία αυτή έθεσε τις βάσεις για την αναβάθμιση του σχήματος «3+1» και τη θεσμοθέτηση της αμυντικής και ενεργειακής συνεργασίας ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η παρουσία του στην Αθήνα συνεπώς έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς γνωρίζει σε βάθος τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτό το σημείο συναντάται και το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της επίσκεψης Ρούμπιο: η ενεργειακή συνεργασία.
Ο στόχος της Ελλάδας
Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο της ως πύλης εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται για την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG και τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία. Κρίσιμος σε αυτόν τον σχεδιασμό είναι ο Κάθετος Διάδρομος, μέσω του οποίου ποσότητες φυσικού αερίου μπορούν να κινηθούν από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία και από εκεί προς χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Στο ίδιο ενεργειακό παζλ εντάσσονται η Ρεβυθούσα, το FSRU της Αλεξανδρούπολης και ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός IGB, υποδομές που ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. Στο τραπέζι βρίσκεται ευρύτερα και η ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη, ένα πεδίο στο οποίο η Αθήνα επιχειρεί να συνδέσει την ενεργειακή στρατηγική με την περιφερειακή συνεργασία και το σχήμα «3+1». Στις επαφές Ρούμπιο αναμένεται, τέλος, να συζητηθούν ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και συνολικά η ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας θα έχει συνομιλίες με τον Γιώργο Γεραπετρίτη και αναμένεται να γίνει δεκτός από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, με την επίσκεψη να δίνει στις δύο πλευρές την ευκαιρία για μια συνολική αποτίμηση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και των επόμενων βημάτων της στρατηγικής συνεργασίας.
