- Η καθυστερημένη αντίδραση της Αθήνας, που θεώρησε αρχικά τις τουρκικές κινήσεις ως μπλόφα, επέτρεψε στους εισβολείς να δημιουργήσουν συμπαγές προγεφύρωμα παρά την ηρωική αντίσταση της ΕΛΔΥΚ και της Εθνικής Φρουράς.
Βιώνοντας μέχρι και σήμερα τις βαριές συνέπειες εκείνης της τραγωδίας, ο κυπριακός λαός καταδικάζει το έγκλημα και τιμά τη μνήμη των πεσόντων. Εξάλλου, οι σειρήνες ήχησαν σε όλες τις πόλεις της ελεύθερης Κύπρου στις 5:30 το πρωί – την ώρα που ξεκίνησε η τουρκική εισβολή κατά παράβαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
Παράλληλα, διοργανώνονται μνημόσυνα, εκδηλώσεις τιμής και δεήσεις για τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων.
Οι εισβολείς βομβάρδισαν, λεηλάτησαν, βανδάλισαν ιερούς ναούς και ανάγκασαν 200.000 Ελληνοκύπριους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, με το 37% του εδάφους του νησιού να παραμένει υπό κατοχή.
Αττίλας: Πώς ξεδιπλώθηκε το πρώτο κύμα της εισβολής
Η τουρκική στρατιωτική επιχείρηση ξεκίνησε τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου 1974 με τη συμμετοχή περίπου 40.000 ανδρών υπό τον αντιστράτηγο Νουρετίν Ερσίν.
Η Άγκυρα επικαλέστηκε το Άρθρο 3 της Συνθήκης Εγγυήσεως και το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου κατά του Μακαρίου, χαρακτηρίζοντας την εισβολή «ειρηνική επέμβαση».
Το ημερολόγιο των δραματικών ημερών:
- 19 Ιουλίου 1974: Ο πρόεδρος Φαχρί Κορουτούρκ και το τουρκικό Υπουργικό Συμβούλιο υπογράφουν τα σχετικά διατάγματα εξουσιοδότησης του Πρωθυπουργού για στρατιωτική επέμβαση στην Κύπρο, ενώ ενεργοποιείται το σύστημα πολεμικού συναγερμού.
- 20 Ιουλίου (05:00 – 05:30): Τουρκικά αποβατικά σκάφη αρχίζουν να αποβιβάζουν δυνάμεις στο Πέντε Μίλι, οκτώ χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνειας. Ταυτόχρονα, η τουρκική αεροπορία βομβαρδίζει την Κερύνεια και τη Λευκωσία, ενώ ελικόπτερα πραγματοποιούν ρίψεις αλεξιπτωτιστών.
- 20 Ιουλίου (08:40 – 11:00): Η ελληνική πλευρά, θεωρώντας αρχικά ότι οι τουρκικές κινήσεις ήταν μπλόφα, αντιδρά με μεγάλη καθυστέρηση. Η επίσημη εντολή εφαρμογής των πολεμικών σχεδίων δίνεται στις 08:40, ενώ το ΕΙΡΤ μεταδίδει την είδηση στις 11:00.
- 20 Ιουλίου: Μονάδες της Εθνικής Φρουράς, της ΕΛΔΥΚ και ένοπλοι πολίτες ρίχνονται στη μάχη χωρίς αεροπορική κάλυψη. Οι Τούρκοι καταφέρνουν να δημιουργήσουν προγεφύρωμα από την Κερύνεια προς τον Άγιο Ιλαρίωνα, ενώ στην Αθήνα η κήρυξη γενικής επιστράτευσης εξελίσσεται σε φιάσκο.
- 20 Ιουλίου (Βράδυ): Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εγκρίνει το ψήφισμα 353 για κατάπαυση του πυρός, το οποίο η Τουρκία αγνοεί.
- 21 Ιουλίου: Οι μάχες μαίνονται. Δύο ελληνικά υποβρύχια διατάσσονται να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Από τουρκική ασυνεννοησία, η αεροπορία της Άγκυρας βυθίζει το δικό της αντιτορπιλικό «Κοτσατεπέ» θεωρώντας το ελληνικό. Παράλληλα, ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο, που βρίσκεται και πάλι στην Αθήνα ως εντολοδόχος του Χένρι Κίσινγκερ, συναντάται στο Πεντάγωνο με τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγό Γρηγόρη Μπονάνο. Ο παριστάμενος Δημήτριος Ιωαννίδης με οργισμένο ύφος απευθύνεται προς τον Σίσκο, λέγοντας: «Μας εξαπατήσατε… Ημείς θα κηρύξωμεν πόλεμον!», και αποχωρεί από τη σύσκεψη. Έκτοτε, τα ίχνη του δικτάτορα χάνονται. Ο Σίσκο στη διάρκεια της ημέρας μάταια αναζητεί αρμόδιο για συνομιλίες.
- 22 Ιουλίου (02:00): Δώδεκα ελληνικά μεταγωγικά αεροσκάφη τύπου «Νοράτλας» που μεταφέρουν καταδρομείς δέχονται φίλια πυρά κοντά στο αεροδρόμιο Λευκωσίας, με αποτέλεσμα την κατάρριψη του ενός και τον θάνατο 31 ατόμων.
- 22 Ιουλίου (16:00): Τίθεται σε ισχύ η συμφωνηθείσα ανακωχή, αφού προηγουμένως οι εισβολείς έχουν καταλάβει την πόλη της Κερύνειας, ελέγχοντας πλέον το 3% του κυπριακού εδάφους.
Το διπλωματικό αδιέξοδο και ο «Αττίλας 2»
Παρά τις ειρηνευτικές διαβουλεύσεις που ακολούθησαν στη Γενεύη υπό την αιγίδα του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών Τζον Κάλαχαν, η Τουρκία απέρριψε τις προτάσεις του Γλαύκου Κληρίδη για αποκατάσταση του Συντάγματος και απαίτησε τον γεωγραφικό διαχωρισμό του νησιού.
Όταν η ελληνοκυπριακή πλευρά ζήτησε διορία 36-48 ωρών για διαβουλεύσεις, η τουρκική αντιπροσωπεία αποχώρησε τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου 1974. Λίγη ώρα αργότερα, εκδηλώθηκε το δεύτερο κύμα εισβολής («Αττίλας 2»), που οδήγησε στην κατάληψη της Αμμοχώστου, της Μόρφου και της Καρπασίας.
Η πιο μεγαλύτερη πληγή της τραγωδίας παραμένει το ζήτημα των αγνοουμένων. Χιλιάδες Ελληνοκύπριοι κρατήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ πάνω από 2.000 μεταφέρθηκαν παράνομα σε φυλακές στην Τουρκία, με την τύχη πολλών από αυτούς να αγνοείται μέχρι σήμερα.
Με πληροφορίες από: ΚΥΠΕ, Σαν Σήμερα, Wikipedia, philenews
