Ισχυρό διπλωματικό μήνυμα προς την Άγκυρα και την Τρίπολη στέλνουν Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Μπαχρέιν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαϊκή Ένωση, απορρίπτοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο. Την κοινή δήλωση παρουσίασε στον ΟΗΕ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία δεν μπορεί να δημιουργήσει νόμιμα δικαιώματα σε βάρος τρίτων κρατών.
Σαφές μήνυμα κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου εκπέμπουν από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση, εκφράζοντας από κοινού την αντίθεσή τους στη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψαν η Τουρκία και η Λιβύη το 2019.
Την κοινή τοποθέτηση παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, από το βήμα των δηλώσεων που πραγματοποιούνται μετά τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη συμφωνία εγείρει σοβαρά ζητήματα νομιμότητας και δημιουργεί κινδύνους για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρίσκεται η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το μνημόνιο, μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τις έξι πλευρές, δεν αλλάζει τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας ούτε νομιμοποιεί τις προβλέψεις της.
Η κοινή δήλωση υπογραμμίζει με κατηγορηματικό τρόπο ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, καθώς, σύμφωνα με τους συντάκτες της, παραβιάζει βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου και αγνοεί τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών της περιοχής.
Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά:
«Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σημασία της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία, μαζί με τους κανόνες του εθιμικού διεθνούς δικαίου, αποτελεί το βασικό νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Οι συμμετέχοντες στην κοινή δήλωση προειδοποιούν ότι η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παρακάμπτουν τους διεθνείς κανόνες θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο, επηρεάζοντας όχι μόνο την Ανατολική Μεσόγειο αλλά και τη διεθνή έννομη τάξη συνολικά.
Σύμφωνα με την κοινή θέση, η συμφωνία μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης δεν λαμβάνει υπόψη τη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής, ούτε τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών και των νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς η οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέεται άμεσα με ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων, υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Παράλληλα, οι έξι πλευρές τονίζουν ότι η πρόσφατη απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου δεν μπορεί να μεταβάλει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο, ούτε να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα για χώρες που δεν συμμετέχουν στη συγκεκριμένη συμφωνία.
Στο διπλωματικό μήνυμα περιλαμβάνεται και αναφορά στην ανάγκη πολιτικής σταθερότητας στη Λιβύη, με την επισήμανση ότι η επανένωση των θεσμών της χώρας και η ενίσχυση της συνεργασίας με τα γειτονικά κράτη αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.
Η ελληνική πλευρά επαναλαμβάνει, επίσης, ότι παραμένει ανοιχτή στον διάλογο με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών της καλής γειτονίας.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, παρουσιάζοντας την κοινή δήλωση, κατέστησε σαφές ότι η Αθήνα επιδιώκει τη διευθέτηση των διαφορών μέσα από διπλωματικές διαδικασίες, απορρίπτοντας παράλληλα συμφωνίες που θεωρεί ότι παραβιάζουν τα δικαιώματα τρίτων χωρών.
Η κοινή παρέμβαση στον ΟΗΕ αναδεικνύει τη σύγκλιση των συγκεκριμένων κρατών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενισχύοντας τη διπλωματική επιχειρηματολογία της Ελλάδας απέναντι στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της κοινής δήλωσης, όπως παρουσιάστηκε από τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών:
«Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας.
Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.
Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες».
